MỌT ĐỤC THÂN VÀ MỌT ĐỤC CÀNH HẠI SẦU RIÊNG: NGUYÊN NHÂN, TRIỆU CHỨNG, VÀ BIỆN PHÁP PHÒNG TRỪ TOÀN DIỆN
1. Mọt đục thân và mọt đục cành – hiểm họa lớn đối với sầu riêng
Cây sầu riêng, đặc biệt là các giống có giá trị kinh tế cao như Musang King, luôn đối mặt với nguy cơ từ các loài sâu bệnh nguy hiểm. Trong đó, mọt đục thân (Xyleborus perforans) và mọt đục cành (Xyleborus spp.) là hai loài gây hại nghiêm trọng nhất. Chúng tấn công vào thân và cành, gây suy yếu cây, giảm năng suất, thậm chí dẫn đến chết cây nếu không được xử lý kịp thời.
2. Nguyên nhân và điều kiện phát sinh
2.1. Nguyên nhân
Mọt đục thân:
Mọt đục thân xâm nhập vào thân chính qua các vết nứt hoặc tổn thương trên vỏ cây. Chúng tạo đường hầm bên trong gỗ, làm cản trở sự vận chuyển dinh dưỡng và nước từ rễ lên tán cây.
Mọt đục cành:
Loại mọt này chủ yếu tấn công cành cây. Chúng đục sâu vào bên trong gỗ cành để làm tổ và đẻ trứng. Mùn gỗ rơi xuống là dấu hiệu nhận biết sớm.
2.2. Điều kiện phát sinh
Thời tiết: Khí hậu nhiệt đới ẩm, đặc biệt là vào mùa mưa, tạo điều kiện thuận lợi cho mọt phát triển và sinh sản.
Cây suy yếu: Cây trồng không được chăm sóc tốt, thiếu dinh dưỡng hoặc bị tổn thương cơ học sẽ trở thành mục tiêu của mọt.
Môi trường vườn: Vườn sầu riêng rậm rạp, không thông thoáng hoặc vệ sinh kém dễ là nơi cư trú và phát triển của mọt.
3. Triệu chứng gây hại
3.1. Triệu chứng của mọt đục thân
Dấu hiệu ban đầu: Xuất hiện các lỗ nhỏ trên thân cây, đường kính từ 1-2 mm, kèm theo chất nhựa hoặc mùn gỗ rơi xung quanh gốc cây.
Phát triển:
Cây bị chậm phát triển, lá vàng úa.
Nếu bóc vỏ cây, có thể thấy hệ thống đường hầm dày đặc bên trong thân, nơi mọt sinh sản và làm tổ.
Hậu quả nghiêm trọng: Cản trở hoàn toàn quá trình vận chuyển nước và dinh dưỡng, dẫn đến chết toàn bộ cây.
3.2. Triệu chứng của mọt đục cành
Dấu hiệu ban đầu: Các lỗ nhỏ xuất hiện trên bề mặt cành, thường kèm theo mùn gỗ.
Phát triển:
Lá trên cành bị vàng, rụng sớm.
Cành bị khô héo, mất khả năng quang hợp, dẫn đến chết cành.
Hậu quả: Nếu không xử lý, mọt có thể lây lan từ cành này sang cành khác hoặc từ cành lên thân chính.
4. Biện pháp phòng trừ toàn diện
4.1. Biện pháp phòng ngừa
1. Chăm sóc cây khỏe mạnh:
Bón phân cân đối giữa các loại đạm, lân, kali và bổ sung phân hữu cơ để tăng sức đề kháng cho cây.
Đảm bảo tưới tiêu hợp lý, tránh ngập úng hoặc khô hạn.
2. Quản lý vườn:
Tỉa cành tạo tán, loại bỏ các cành yếu, cành già hoặc cành bị tổn thương.
Dọn dẹp tàn dư thực vật, tiêu hủy các cành khô, cành bị hại để hạn chế nơi trú ẩn của mọt.
3. Quét vôi:
Quét vôi gốc cây kết hợp với các chất phòng trừ côn trùng để ngăn ngừa mọt xâm nhập qua thân chính.
4.2. Biện pháp sinh học
1. Thiên địch:
Sử dụng kiến vàng (Oecophylla smaragdina) để kiểm soát mọt một cách tự nhiên.
2. Nấm ký sinh:
Áp dụng nấm Beauveria bassiana để tiêu diệt mọt mà không gây hại đến cây hoặc môi trường.
3. Bẫy pheromone:
Đặt bẫy pheromone tại vườn để thu hút và bắt mọt trưởng thành.
4.3. Biện pháp hóa học
1. Phun thuốc phòng ngừa:
Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có hoạt chất Chlorpyrifos, Cypermethrin hoặc Abamectin để phun trên thân và cành cây.
Phun định kỳ, đặc biệt vào đầu mùa mưa, để hạn chế mọt phát triển.
2. Xử lý trực tiếp:
Khi phát hiện lỗ mọt, dùng xilanh bơm thuốc trực tiếp vào lỗ và bịt kín bằng đất sét hoặc sáp ong để tiêu diệt mọt bên trong.
4.4. Quản lý tổng hợp (IPM)
Kết hợp các biện pháp sinh học, hóa học và canh tác nhằm kiểm soát mọt lâu dài, đảm bảo hiệu quả và an toàn cho cây.
5. Kết luận
Mọt đục thân và mọt đục cành là mối đe dọa nghiêm trọng đối với cây sầu riêng, đặc biệt trong điều kiện thời tiết và môi trường thuận lợi cho sâu bệnh phát triển. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và xử lý kịp thời, kết hợp giữa sinh học, hóa học và quản lý tổng hợp, là chìa khóa để bảo vệ cây trồng. Nông dân cần thường xuyên kiểm tra vườn, chăm sóc cây khỏe mạnh và xử lý triệt để các ổ dịch để đảm bảo năng suất, chất lượng, và sự phát triển bền vững của vườn sầu riêng.